Tesbih severlerin olduÄŸu bu nezih ortamda sizlere, sizce deÄŸerli bir tesbihte olması gereken kriterler nelerdir veya neler olmalıdır ? Beni bu konuda aydınlatırsanız sevinirim sevgili dostlar.

Linkback: http://tesbihforum.com/degerli-bir-tesbihteki-kriterler-nelerdir-t35.0.html

[hide]Teknik ve genel olarak güzel ve değerli bir tesbihte bulunması gereken özellikler tesbihin değeri açısından aşağıda sayılan hususları taşımasıyla doğru orantılıdır, kanısı hakimdir;

     Her bir özellik tesbihe ayrı bir güzellik ve zerafet katmaktadır. Tesbihi yapan ustanın maharetini ortaya koyan bu özelliklere sahip tesbihler günümüzün, genelde erkeklere ait, en nadide takılarıdır dersek herhalde abartmış sayılmayız. Taneler gerek enleri gerekse boyları itibariyle eÅŸit olmalıdır. (genelde binde beÅŸ mm kabul edilebilir bir teloranstır.) Tanelerin ÅŸekilleri hep aynı olmalıdır. Tanelerin enine ve boyuna eksenlerinde kaçıklık olmamalıdır. Tane delikleri mümkün olduÄŸunca ince ve konik olmalıdır. Ä°mame yukarıdan tutularak bakıldığında taneler, her iki yanda muntazam bir sütun halinde durmalı, saÄŸa sola eÄŸrilen ve zikzaklı bir görünümü olmamalıdır. NiÅŸaneler, imame ve tepelik taneler ile uyum içerisinde olmalı bunların ucunda punta izi gibi iÅŸaretler olmamalıdır. 99'luk tesbihlerde niÅŸaneler iki tane büyüklüğünde olmalıdır. Ä°mame boyu 3 ila 6 tane boyu arasında olmalıdır. Åžeffaflığı olan tesbihlerde tanelerin diziliÅŸinde ton uyumuna dikkat edilmelidir.


     Tesbihte iÅŸlemeler tesbihler tecrübeli ustaların elinde adeta sanat ÅŸaheserine dönüşmektedir.her tane üzerine çok çeÅŸitli motifler iÅŸlenmekte,yüzlerce kakmalar çakılmaktadır.



     Tesbih yapımında kullanılan maddeler Türk tesbih ustaları tesbih yapımında çok deÄŸiÅŸik maddeler kullanmışlardır. Bu tesbihler yapıldıkları maddelere göre mücevher, murassa, madeni, hayvani kökenli, ahÅŸap ve çekirdeklerden yapılan tesbihler olarak adlandırılabilir.mücevher tesbihler bunlar taneleri çok deÄŸerli taÅŸlardan yapılmış, niÅŸane ve imameleri yine çok deÄŸerli taÅŸlarla bezenmiÅŸ tesbihlerdir. Tesbihçilik sanatından daha ziyade mücevher deÄŸerleri daha yüksektir. Bunların yapımında elmas, zümrüt, yakut, zebercet, ÅŸebçeraÄŸ (grenat), firuze (turkuvaz), lacivertaşı (lapislazuli) ve altın kullanılmıştır. Zamanın padiÅŸahları, sadrazam ve büyük zenginlerine ait olan bu çok deÄŸerli tesbihlerden maalesef günümüze sadece hikayeleri kalmıştır. Bunlar arasında Sokullu Mehmet PaÅŸa'nın tamaı elmastan yapılmış bir rivayete göre 33 diÄŸer bir rivayete göre 99'lu olan meÅŸhur tesbihi azap kapısındaki konağın yangınından kurtarılamamıştır. Yine üçüncü selim'in zümrüt ve incilerden yapılmış 99'luk tesbihleri bilinmektedir. Tiflis prensi Mehmet Vezirof'un Hz. Osman'dan intikal eden zümrüt tesbihi bolÅŸevik isyanında Rusya’da kalmıştır. Günümüzde bu tesbihlerin bazı örneklerine, deÄŸerli koleksiyoncularımızdan Ahmet Aydın Bolak, Necip Sarıcı, Mesut Hakgüden gibi kiÅŸilerde rastlamak mümkündür.


     Murassa tesbihler bunlar genellikle yarı kıymetli taÅŸlardan yapılmıştır. Ä°mame, niÅŸane ve tepelikleri altın veya gümüşten olup, üzerleri elmas, yakut, zümrüt, firuze gibi kıymetli taÅŸlarla süslenmiÅŸ tesbihlerdir. Bunlardan zamanımızda bazı koleksiyonlarda örnekleri mevcuttur.


     Madeni ve hayvani kökenli tesbihler koleksiyonlarda en çok bu tesbihlere rastlanır.sert olan taÅŸlar çarkta traÅŸ edilerek ve elmas tozu ile perdahlanarak yapılmıştır. Bu taÅŸlar tornada zımpara ile aşındırılarak yapılabilmektedir. Daha yumuÅŸak olanlar tesbihçi tornalarında çekilmektedir. Bu maddeler: cebellu kum taşı (ametist), bakır taşı (malakit), kırmızı veya ateÅŸin akik (kornalin), damarlı akik veya mühre taşı (oniks), alaca akik (kalseduan), yeÅŸime benzeyen donuk akik (jaspe), kantaşı, mısır necefi, ÅŸahmaksut, ÅŸiraz taşı, yeÅŸim, necef (kaya kristali), lüle taşı, oltu taşı, yüzsürü, her cins ve renkte kehribar, baÄŸa, mercan, inci, sedef, fildiÅŸi, gergedan boynuzu (zergerdan), deniz fili veya mors balığı diÅŸi, balina diÅŸi, bufalo, gazel, geyik ve manda boynuzları, mamut diÅŸi, deve kemiÄŸi, testere balığı, köpekbalığı ve deniz aslanının diÅŸleri ve benzerleri.


     AhÅŸap ve çekirdekten yapılan tesbihler Türk ustaları yerli ve yabancı aÄŸaçlarla bunların bazılarının meyvalarını tesbih yapımında büyük ustalıkla kullanmışlardır. Aslında en kıymetli tesbihler de bunlardır. Sert aÄŸaçtan olanları makbuldür. Bunlar; pelesenk, abanoz, maverz, üveydari, moraÄŸaç, demirhindi, fethipaÅŸa, ardıç, kan, gül, öd, zeytin, kelenbek, nebik (sakız), günlük (sığla), yılan, demir, lale, saten, tik, keklik, kıral, sisu aÄŸaçları ve diÄŸerleri.bir de çekirdekten yapılanlar vardır ki belki de en meÅŸhurları bunlardır. İçinde bademi olan sert, kahverenkli bir ceviz türü olan kuka, bir tür hindistan cevizi narçıl, andız aÄŸacının çekirdeÄŸi, hindistan cevizinin kabuÄŸu (sırçalı kuka), zeytin ve hurma çekirdekleri.


     Sentetik maddeden yapılan tesbihler bunlar; her türlü taÅŸ imitasyonları, alman sakızı (sıkma kehribar), fiber, her renkte sert plastik ve katalin.


     Tesbihi meydana getiren parçalar tesbihler çeÅŸitli parçalardan yapılmıştır. DeÄŸiÅŸik isim ve fonksiyonları bulunan bu parçaların yapılışında, tesbih ustasının beceri ve sanatı öne çıkar.

TANELER

taneler klasik tesbihte 99 adettir. Kolay taşınan, biraz da fantezi mahiyetinde 33'lük tesbihler de vardır. Eskiden tekke, dergah ve ibadethanelerde dervişlerin zikir için kullandıkları 500 hatta 1000 taneli tesbihler de vardır. Taneler; tam toparlak (kürevi), yassıca toparlak, uçlu toparlak, beyzi, yarım beyzi, yumurta, şalgami, armudi, servi ve üstüvane gibi biçimlerde yapılmaktadır. Taneleri çok küçük olanlara kadın (zenne) tesbihi denilmektedir. Tanelerin üzerine de zaman zaman süsleme maksadıyla kalem işi işlemeler ve motifler yapılmıştır

NÄ°ÅžANE (DURAK) VE PUL

Her 33 tanede bir konmuş bulunan ve tane dizisinin dışına doğru sarkan çeşitli şekillerde, bazen üzerinde hareketli halkalar da bulunan iki adet nişane vardır. Bunlara durak ya da müezzin adı da verilmektedir. 33'lü tesbihlerde nişane yoktur. Sadece pul denilen küçük, yassı mercimeğe benzer iki parça vardır. Gerek 33 gerekse 99'lu tesbihlerde imameden itibaren her iki tarafta 7'nci taneden (bazen 5 veya 11'inciden) sonra konan pullar, duaların sayısını belirlemek için kullanılmaktadır.

İMAME VE DÜĞÜM TANESİ (TAKOZ)

İpe dizilmiş olan tane, pul ve nişaneler iki uç halinde bir araya getirilerek imameden geçirilir. İmame tesbih ustasının tesbihte sanatını gösteren en önemli parçalardan biridir. Genellikle 3 ile 6 tane boyunda çok zarif inhinalarla yapılmış bir parçadır. İki yandan gelen iplikleri imameye, ya ortadaki tek delikten ya da daha makbulü alt yanlarda açılmış iki ayrı delikten sokulur ve yukarı uçta tek bir delikten çıkarılır. Türk ustaların yaptıkları imameler dünyada en güzel olanlardır. Bazen imamenin alt ucuna yakın boğum üzerinde torna sırasında yapılmış hareketli bir halka da bulunur. İmameden çıkan ipler düğümlenerek düğüm tanesi denilen küçük parçanın içine sıkıştırılır. Bazen düğüm imamenin içinde de gizlenir

TEPELİK (HATİME), PÜSKÜL VE ÇİVİ

Klasik ağaç tesbihlerde imameden sonra ipekten örülmüş bir püskül ya da 8-20 cm boyunda bükme veya çerkez kaytanı şeklinde örülmüş bir kordon kamçı vardır. Tesbihçiler tarafından bu kordon üzerine küçük taneler veya kendilerini belirten şekilde torna edilmiş küçük parçalar dizilmiştir. Kordonun en üst ucunda yine tesbih ustasının zevkine göre yapılmış bir parça bulunur. Bazen üzerinde hareketli halkalar da olan bu parçaya tepelik veya hatime adı verilir. Tepeliğin en üst ucuna çivi adı verilen bir parça girer. Kordonun ucu çiviye bağlanarak tepeliğe sıkıştırılır. Bu parça bazen vidalı yapılarak tepeliğe vidalanır. Çivi hem tesbihin dizilmesini tamamlar hem de tepelik parçasının en üstünü estetik bir biçimde tamamlar.

KAMÇILAR

Kamçılar altın veya gümüşten örülmüş çok zarif kordonlardır. Bu kordonlar imamenin üst ucuna ya doğrudan bağlanarak üzerine yine altın veye gümüşten örme küçük bir kılıf geçirilir ya da daha iyi mafsallamayı sağlayan ve hadriyan düğümü diye bilinen bir geçme ile bağlanır. Kamçının üst ucunda yine altın veya gümüşten, üçlü veya dörtlü hüzmelerle yuvarlak veya oval örülmüş taneler bulunur ki bunlara Türk başı denir. Bunlar klasik tesbihteki tepelik parçasının yerini tutarlar. Bu Türk başlarının üst ucunda çivi parçasının yerini alan, çok defa mercandan veya başka değerli taşlardan yapılmış bir boncuk tanesi bulunur. Bazen de Türk başından sonra küçük ve ince altın veya gümüş birkaç kordondan yapılmış ve uçlarında mercan taneleri bulunan püsküller vardır. Kamçılar genellikle değerli taşlardan yapılmış tesbihlere takılmaktadır.
[/hide]

Tespihi değerli kılan temel özellikler, naçizane bir tespih meraklısı olarak bence şunlardır.

Sayın semender çok güzel noktalara deÄŸinmiÅŸsiniz bencede tesbih ile sahibi arasındaki uyum çok önemlidir ve dediÄŸiniz gibi illaki meteryal olarak deÄŸerli olmasının yanında ata yadigarı olması çok farklı anlamlar taşımakta olduÄŸu en azından tarafımdan bilinmekte.  Konuya katkılarınız için teÅŸekkürler. 

[hide]Zevk ve kişiliğinize uygun olmayan tespih istediği kadar değerli olsun sizin için değer ifade etmez.

İşte tesbih kriteri budur. Mesala ben elde yapılmış bir tesbihi hiç bir şeye değişmem. Elde yapılmış diyorum yanlış anlaşılmasın eski düzen yani çevirme tornalar burgular bunlarla yapılan ölçüm aleti kullanmadan hepsini aynı ölçüde yapan ustanın tesbihi dünyaya değer...[/hide]

 

  DeÄŸerli arkadaÅŸlar çok ayrıntılı bilgiler vermiÅŸler.saolsunlar
   
  Bende ÅŸunu hatırlatmak isterim tesbihin sınıfına göre deÄŸerini etkileyen farkötler vardır. Bunlar;

 [hide] Mesela zümrüt bir tesbih deÄŸerli olabilmesi için taÅŸ kalitesinin iyi olması gerekir.Aksi takdirde normal bir sıkma kehribar kadar bile deÄŸerli olmaya bilir.
  Tesbih alacak arkadaÅŸların tesbihin sınıfını hammaddesi ve belirtmesinde büyük fayda var.
  Ona göre deÄŸerli forum üyeleri ve ben fikirlerimizi aktarırız.

   Ä°yi günler[/hide]